خدمات الکترونیک

در قرن هجدهم، پیش از آنکه چارلز داروین نظریه‌ی تکامل را مطرح کند، تنها یک نظریه درباره‌ی پیدایش بشریت وجود داشت نظریه‌ا‌ی که از افسانه‌ها و ادیان آمده بود. داستان آدم و حوا و تبعیدشان به زمین که در آثار ادبی و دینی روایت می‌شد. جان میلتون شاعر انگلیسی قرن هفدهم هم از پذیرش این داستان مستثنی نبود و در درخشان‌ترین اثرش بهشت گمشده؛ داستان پیدایش زمین، جدال شیطان با آدم و حوا و داستان تبعید آن‌ها به زمین را به زبان شاعرانه‌ی شگفت‌انگیزی بیان کرد. اثری که فراتر از مفهوم دینی و معنوی‌اش به عنوان یکی اثر ادبی، ماندگار شد.

کتاب «بهشت گمشده» درباره‌ی چیست؟

منظومه‌ی بهشت گمشده مشهورترین اثر جان میلتون و یکی از شاهکارهای تاریخ ادبیات غرب است. این شعر بلند حماسی که بیشتر از ده هزار بیت دارد، الهام گرفته از داستان آدم و حوا و خروج آن‌ها از باغ عدن بهشت (Garden of Eden) است. این شاهکار جان میلتون آن‌قدر مشهور و قابل بحث است که محققان زیادی تمام زندگی‌شان را صرف مطالعه‌ی این کتاب کرده‌اند. این محققان را «میلتون‌شناس» می‌نامند. یکی از مشهورترین میلتون شناسان معاصر پیتر اَکروید (Peter Ackroyd) است، که علاوه بر کتاب «میلتون در آمریکا»، مستندی هم درباره‌ی جان میلتون ساخته است. عده‌ای از میلتون شناسان معتقدند که مرگ همسر و نوزاد جان میلتون یکی از دلایل جان میلتون برای نوشتن این شاهکار ادبی بوده است.

داستان بهشت گمشده، دو روایت اصلی دارد. این منظومه ابتدا از جایی شروع می‌شود که فرشته شیطان دربرابر خدا می‌ایستد و بر انسان سجده نمی‌کند و بعد به جهنم تبعید می‌شود. در این قسمت، جان میلتون جنگ بین فرشتگان را نشان می‌دهد. شخصیت پردازی فرشتگان در این منظومه بسیار جالب و قابل تامل است. ابلیس میلتون نامش لوسیفر است و بسیار باهوش و زیرک است میکائیل و رافائل فرشتگان دیگری در داستان بهشت گمشده هستند که میلتون با دقت و وسواس به روایت شخصیت هرکدام از آن‌ها پرداخته است.

روایت بعدی این منظومه، داستان آغاز خلقت و آفرینش آدم و حوا است. شخصیت پردازی میلتون در این بخش هم به شدت جالب است. او ابتدا ماجرای لوسیفر با حوا را تعریف می‌کند و سپس با بخشیدن شخصیتی قهرمان‌گون به آدم او را وارد داستان می‌کند. آدم با وجود این‌که می‌داند حوا مرتکب گناه شده است، اما از آنجایی که محکوم است با حوا باشد، او نیز همان گناه را تکرار می‌کند.

نقد کتاب بهشت گمشده

شاید درباره‌ی هیچ کتابی به اندازه‌ی بهشت گمشده‎ی جان میلتون تحقیق نشده است. این کتاب آنقدر اهمیت دارد که محققان در این زمینه را میلتون شناس می‌نامند. از قرن هفده تاکنون افراد زیادی مانند جان درایدن (John Dryden)، ویلیام وردزورث (William Wordsworth) و هرولد بلوم (Harold Blum) از مشهورترین کسانی هستند درباره‌ی‌ بهشت گمشده میلتون تحقیق کرده‌اند.

فریده مهدوی دامغانی در جلد اول کتاب بهشت گمشده تعدادی از این مقالات را ترجمه کرده است که خواندن همه‌ی آن‌ها به فهم بهتر کتاب بسیار کمک می‌کند. به عنوان مثال ویلیام وردزورث در شعری به نام میلتون می‌گوید: « میلتون! به راستی اینک باید زنده می‌بودی! / انگلستان به وجودت نیاز مند است:همچون آبی که راکد گشته... / گونه‌ای که محراب، شمشیر،قلم،بخاری دیواری /ثروت شکوهمندِ تالارها و آلاچیق بانوان / به میراث انگلیسی باستانی خود که آکنده / از سعادتی درونی است پشت کرده است... / به راستی انسان‌هایی خودخواهی بیش نیستیم / آه!مارا دوباره بپاخیزان، دیگر بار، به سویمان بازگرد! / روحت همچون ستاره‌ای بود که دور از همگان می‌زیست! / ندایت چونان دریای بیکران می‌نمود... / پاک چون آسمانی عریان، باشکوه و آزاد/ بدین شکل در مسیر عادی زندگی / با رفتاری شادمانه و خدایی، ره پیمودی... / هرچند قلب شریفت، پست‌ترین وظایف را / برخویشتن پذیرا شد...»

موضوع بهشت گمشده چیست؟

بهشت گمشده‌ی جان میلتون دو درون مایه‌ی اصلی دارد، اولی پیوند زناشویی (ازدواج) و دومی بت‌پرستی. او نکته‌ی اول را در رابطه‌ی آدم و حوا بررسی می‌کند و نکته‌ی دوم را درباره‌ی قدرت کلیسا کاتولیک بررسی می‌کند. میلتون با استفاده‌ از کلمه‌ی بت پرستی، پذیرش بیش از حد کلیسای کاتولیک به وسیله‌ی مردم را نقد می‌کند.

درباره‌ی جان میلتون؛ نویسنده بهشت گمشده

جان میلتون شاعر و نویسنده‌ی مشهور قرن هفدم انگلستان است. میلتون در دورانی می‌نوشت که خفقان و درگیری‌های دینی و سیاسی زیادی در انگلستان وجود داشت. جان میلتون را عجوبه‌ای در ادبیان انگلستان و غرب می‌دانند. تسلط او بر زبان‌های انگلیسی، لاتین، یونانی، ایتالیایی، هلندی، آلمانی، فرانسوی و اسپانیایی توانایی زیادی در نوشتن به او می‌داد. او شعرهایش را نه تنها به انگلیسی بلکه به لاتین، یونانی و ایتالیایی هم می‌نوشت و از دانشش در زبان‌ها دیگر برای نوشتن مقاله‌ها و جستارهایش استفاده می‌کرد. در واقع چندزبانه بودن، سبب شهرت بین المللی‌جان میلتون شد. جان میلتون اولین نویسنده‌ای بود که برای جلوگیری از سانسور شدن متن‌هایش، کلماتی را از زبان لاتین وارد زبان انگلیسی کرد.

سبک نگارش جان میلتون

جان میلتون شاعری حرفه‌ای بود. او نخستین شاعری در ادبیات انگیسی است که از قالب شعری «بی قافیه» (Blank Verse) استفاده کرد. تا پیش از جان میلتون، این قالب شعری تنها در تئاتر و برای ترجمه استفاده می‌شد. میلتون از سال 1658 تا 1663 مشغول نوشتن منظومه‌ی بهشت گمشده بود. او در سال 1652 بینایی چشمانش را بر اثر مطالعه‌ی زیاد از دست داد. بنابراین تقریبا تمام کتاب بهشت گمشده را به کمک دوستان و کاتبان نوشت، به این صورت که او بیت‌ها را شفاهی بیان می‌کرد و کاتبان آن‌ها را می‌نوشتند. او در اولین نسخه‌ی منظومه‌ی بهشت گمشده، ده هزار بیت بی قافیه را در ده بخش شرح می‌دهد. در چاپ دوم این کتاب میلتون دو بخش دیگر را به این ده بخش اضافه کرد و مجموع آن را به دوازده بخش رسید.

بهترین ترجمه بهشت گمشده از کیست؟

در سال 1957 مجموعه‌‌ای با هدف بررسی ترجمه‌های بهشت گمشده میلتون تشکیل شد. نتیجه‌ی این تحقیقات بسیار شگفت‌آور بود. از زمان انتشار این اثر، قرن هفدهم میلادی، تاکنون بیشتر از 300 بار و به بیش از 57 زبان دنیا ترجمه شده است. نکته جالب این است که تعداد دفعات ترجمه‌ی این کتاب در سی سال گذشته بیشتر از مجموع ترجمه ها در 270 سال قبل بوده است. این کتاب با توجه به موضوعی که دارد، در هر دورانی با یک دید خاص بررسی شده است.

در خاورمیانه، در زمان بهار عربی (انقلاب کشورهای عرب، مانند مصر و لبنان) بهشت گمشده‌ی میلتون بیشتر از هرزمان دیگری ترجمه شده‌است. در ایران هم دو ترجمه از این کتاب وجود دارد. شجاع‌الدین شفا سال 1379 برای اولین بار این کتاب را ترجمه کرد و بعد در سال 1381 فریده مهدوی دامغانی دومین ترجمه از این شاهکار ادبی را منتشر کرد.

فریده مهدوی دامغانی، مترجم پرکار ایرانی است، او تا امروز ششصد کتاب را ترجمه کرده است. او علت این پرکاری‌اش را تسلط بر زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، ایتالیایی و اسپانیایی می‌داند. مهدوی دامغنای که فرزند دکتر احمد مهدوی دامغانی، استاد پیشین دانشگاه تهران، است علاقه‌ی زیادی به ترجمه‌ی آثار ادبی و کلاسیک جهان دارد. علاوه بر بهشت گمشده‌‌ی میلتون، «کمدی الهی» دانته هم جز آثار بزرگی است که او ترجمه کرده است.

فریده مهدوی دامغانی، جایزه‌های زیادی را برای ترجمه‌هایش دریافت کرده است. یکی از مهم‌ترین جایزه‌های او، نشان «کِمَن داتره»، بالاترین نشان لیاقت کشور ایتالیا است که خانم مهدوی دامغانی اولین غیر ایتالیایی است که موفق به دریافت این جایزه شده است.

با توجه به حساسیت امر ترجمه، فریده مهدوی دامغانی همیشه کتاب‌هایی را برای ترجمه انتخاب کرده است که یک درس دینی و عرفانی در آن‌ها وجود داشته باشد. او برای ترجمه‌ی کتاب بهشت گمشده از منابع زیادی استفاده کرده است. مقاله‌های میلتون‌شناسان مشهور دنیا همراه با ترجمه‌ی فرانسوی بهشت گمشده از رنه دو شاتوبریان (Rene de Chateaubrian) از منابعی است که او برای ترجمه انتخاب کرده است. فریده مهدوی دامغانی برای درک بهتر خوانندگانش، توضیحات تکمیلی در پاورقی کتاب داده است، او همچنین فهرست کامل منابعش را در اختیار خوانندگان قرار داده است تا در صورت نیاز به مطالع‌ی بیشتر به سراغ آن بروند.

در بخشی از کتاب بهشت گمشده می‌خوانیم

سموئل تیلر کلریج ((Samuel Taylor Coleridge: چنانچه بخواهیم در دوران سلطنت ملکه الیزابت اول را با دورلن دیکتاتوری کرامول به دو بخش نامساوی تقسیم کنیم، بخش نخست با مرگ شاه جیمز اول به پایان می‌رسد، در حالی که بخش دوم شامل سال‌های حکومت شاه چارلز و دوران کوتاه و افتخارآمیز جمهوری در انگلستان می‌شود؛ در چنین وضعیتی، ما اجبارا با تفاوتی فاحش مواجه هستیم: به ویژه در ماهیت بازیگران تاریخی این برهه‌ی زمانی...کسانی که هر دوره را با حضور درخشان خویش ، تحت الشعاع قرار داده‌اند و نام خود را در اذهان مردن برجای نهاده‌اند. شاید بهتر باشد بگوییم که تفاوت موجود در خصوصیات اخلاقی این بزرگمردان در هر دوره از وضعیت سیاسی انگلستان، ما را ناگزیر می‌سازد تا این تقسیم بندی اجباری را انجام دهیم. البته باید اقرار کرد که در هر دو بخش، قدرت‌های ذهنی و اندیشه‌ی درخشان این مردان، به خوبی آشکار بوده است؛ با این حال، در شمار بزرگنردان، (به ویژه در بخش‌های گوناگون موجود، و نه تنها از لحاظ تنوع بلکه تقریبا از لحاظ تفاوت استعدادهایی که در وجود تنها یک فرد جمع‌آوری شده بود، دوران حکومت چارلز اول، نقایص بیشتر در مقایسه با بخش دیگر در بر دارد... به همان نسبت، ستارگان پارلمان انگلستان ناگزیرند غنا و درخشش و کمال خود را در برابر مجموعه‌ی ستارگان بی‌نظیر و بی اندازه نورانی موجود در دربار ملکه‌ی الیزابت بر زمین نهند، و زانوی تسلیم بر زمین گذارند.‎